Gastblog door Drs. Jeanine Souren, Psychotherapeut

Je cliënt heeft zes uur lang gevoeld dat liefde het belangrijkste is in zijn leven. Hij voelde zich verbonden met zijn partner, zag hoe angst hem al jaren stuurt en wist opeens precies wat hij anders wil doen. Dinsdagavond maakt zijn partner een kritische opmerking over de vaatwasser. Binnen tien seconden zit hij weer in zijn oude patroon. Daar raken ACT en psychedelica elkaar.

Tijdens een psychedelische ervaring lijken veel processen uit de hexaflex ineens bereikbaar. Iemand die normaal meteen wegloopt van verdriet, blijft erbij zitten. Een gedachte die twintig jaar als waarheid voelde, wordt zichtbaar als gedachte. En waarden worden soms zo helder dat het bijna pijn doet.

Dat lijkt op psychologische flexibiliteit. Echter, een paar uur toegang tot acceptatie, defusie of zelf-als-context is iets anders dan flexibeler zijn geworden. Er mist namelijk iets: toegewijd handelen. En dat gebeurt niet op de matras, maar op dinsdagavond. Daarom vind ik de diepte van de ervaring eigenlijk niet zo interessant. Hoeveel iemand gehuild heeft, hoe kosmisch het voelde: het zegt weinig. Ik wil weten wat er daarna anders kan op het vlak van gedrag.

Neem een vader die tijdens een psilocybine sessie voelt hoeveel hij van zijn kinderen houdt. Mijn volgende vraag is dan: wat voor vader wil je zijn? Stel dat hij uitkomt bij aanwezigheid. Dan hebben we een waarde, en dan wordt het concreet. Hoe ziet aanwezigheid eruit op donderdag om half zeven? De laptop dicht. De telefoon niet op tafel. Luisteren terwijl zijn dochter een kwartier vertelt over een YouTuber waar hij nog nooit van gehoord heeft. Dat is integratie. Minder spectaculair dan de sessie, maar daar verandert iemands leven.

ACT helpt nog op een andere manier. Psychedelische inzichten voelen vaak keihard waar. “Ik snap nu dat mijn moeder nooit van me heeft gehouden.” “Ik weet nu wat mijn levensopdracht is.” En eerlijk is eerlijk: niet alleen bij de cliënt. Een vrouw vertelde me na haar sessie dat ze had gezien dat haar man precies zo onbereikbaar is als haar vader. Het klopte allemaal. Ik had de scheiding in mijn hoofd al half begeleid. Een week later zaten ze samen tegenover me en bleek haar man vooral doodsbang om het fout te doen. Niet onbereikbaar, eerder bevroren. Haar inzicht was niet onwaar, alleen niet het hele verhaal.

De ervaringen hoeven we niet weg te praten. Maar een nieuw inzicht verdient net zoveel defusie als een oude overtuiging. Een gedachte is niet automatisch waar omdat hij tijdens een trip binnenkwam. De vraag “is dit waar?” brengt je meestal niet zo ver. Ik vraag liever: wat gebeurt er als je vanuit dit inzicht gaat leven? Kom je dichter bij wie je wilt zijn, bij de mensen die ertoe doen? Of heb je een nieuw rigide verhaal, alleen met mooiere woorden? Met andere woorden, is dit inzicht werkbaar?

Psychedelica kunnen de deur openzetten. Of iemand flexibeler is geworden, zie je pas aan wat hij doet als hij weer thuis is en de vaatwasser ter sprake komt.

N.B. In 2024 verscheen er een interessant artikel in het vooraanstaande wetenschappelijke tijdschrift Nature, waarbij er wordt ingezoomd op het verband tussen psychidelische ervaringen en psychologische flexibiliteit. En in 2020 is er een special issue van de JCBS (internationaal ACT-tijdschrift) over psychedelic medicine verschenen.