ACT Adventskalender 2025 – Dag 21

ACT-tool: De Roze Olifant
De Roze Olifant is een flexibele tool die voor verschillende ACT-aspecten kan worden gebruikt. Onderstaand volgen drie voorbeelden van hoe de (roze) olifant kan worden ingezet in een ACT-context.

#1. Denk niet aan een roze olifant!
Ik wil je graag uitnodigen om een kort experimentje te doen. Ik wil je namelijk vragen om de komende 10 seconden, absoluut NIET te denken aan een roze olifant! En, is het gelukt? Waarschijnlijk heb je gemerkt, dat er ondanks je verwoede pogingen toch even een roze olifant door je hoofd is geschoten. Dit illustreert mooi het effect van onze pogingen om ergens NIET aan te denken, in plaats van dat we er niet aan denken – wordt het vaak juist prominenter in ons denken (wordt de roze olifant steeds groter). Dus de volgende keer als er weer een lastige gedachte door je hoofd gaat, kijk dan of je deze roze olifant gewoon naast je neer kunt zetten – zonder dat je er verder op hoeft te reageren.

#2. De olifant in de kamer…
Iedereen kent wel de uitdrukking van de olifant in de kamer: er is een duidelijk probleem waar iedereen zich bewust van is – maar dat iedereen vermijd. Dit komt aardig overheen hoe wij vaak omgaan met onze eigen pijn. We weten dat het er is, maar proberen dit zoveel mogelijk uit de weg te gaan. Vaak geeft dit op korte termijn even wat opluchting, we hoeven er even niets mee. Maar op de lange termijn veranderd er niets, blijft de pijn aanwezig (en zorgt deze vaak door het vermijden en negeren voor extra problemen). Vanuit ACT wordt er geadviseerd om op een andere manier om te gaan met je pijn. In plaats van deze negeren, willen we deze actief uitnodigen. In dit geval om de olifant een stoel aanbieden, om erbij te komen zitten. Niet om hem zo kwijt te raken, maar om ervoor te zorgen dat hij niet nog meer schade kan aanrichten in het huis als deze vrij rondloopt.

#3. De olifant – mooi roze is niet lelijk?
Ik wil je uitnodigen nog éénmaal te kijken naar deze roze olifant. Wat vind je hier eigenlijk van? Vind je hem mooi, of juist lelijk? Wij mensen zijn geneigd om alles om ons heen, inclusief onszelf, te beoordelen. Nu is het onhandige dat door hoe onze taal werkt, dit in ons hoofd snel vaststaande feiten worden (terwijl er in de praktijk verschillende evaluaties/perspectieven mogelijk zijn). Nog onhandiger is het als het gaat om een negatieve zelfevaluatie; we hebben de neiging om ons hier daadwerkelijk mee te identificeren (en ervaren het vaak als een vaststaand feit). Het is dus belangrijk om bewust te zijn van onze (zelf)evaluaties en oordelen en ze te zien voor wat ze zijn: geen feiten, maar evaluaties.

Deze metafoor komt uit het recent verschenen boek van Jarl: De Roze Olifant: Een ACT-boekje voor Adolescenten en Jongvolwassenen, verkrijgbaar via Amazon.nl