We streven, plannen en vinken ons heel wat af – en toch voelt het soms alsof er iets ontbreekt. Hoe komt het dat doelen behalen ons niet per se gelukkiger maakt? En wat is dan wél een duurzaam kompas voor richting en betekenis? In dit blog zoom ik in op het verschil tussen doelen en waarden, waarom dat onderscheid van belang is in ons dagelijks leven én in therapie.
Doelen:
Doelen zijn concrete dingen waar je naar streeft in de toekomst. Je kunt doelen bereiken, afvinken (of als het niet lukt, er een kruis door zetten). Doelen kunnen verschillende onderliggende drijfveren hebben waaronder pijn (wat je NIET wil in je leven), alsook waarden (wat je WEL wil in je leven). Nu is het risico van een doelgericht / resultaat gericht leven, dat je vooral bezig bent met de toekomst en weinig aandacht hebt voor het hier nu (je bent vooral bezig met het najagen van de wortel). En zodra je jouw doel hebt bereikt, ben je even stuurloos – moet je weer op zoek naar een nieuw doel. Ook zijn doelen kwetsbaar voor mentaal zwaar weer (angst, somberheid, etc) – ze kunnen al snel leeg en betekenisloos voelen. Tenslotte kunnen doelen ver af komen te staan van een betekenisvol leven: je kunt zo heel succesvol zijn en tegelijk alsnog doodongelukkig zijn met je leven.
Waarden:
Waarden betreffen de dingen die jij fundamenteel belangrijk vindt, die jouw gedrag in het hier en nu richting kunnen geven. Het betreft hier een bewuste keuze, iets waar jij als persoon voor wil gaan staan. Waarden geven vaak meer houvast dan doelen en zijn ook minder kwetsbaar voor het eerder genoemde mentale zware weer. Het betreffen jouw fundamentele drijfveren, datgeen wat jouw leven betekenis geeft. In tegenstelling tot een doel, kun je een waarde echter niet behalen / afvinken (bijvoorbeeld eerlijkheid, deze kun je niet afvinken / bereiken), je bent er nooit mee klaar. Het geeft je elke dag opnieuw richting om je acties op af te stemmen – waarbij je zelf de keuze hebt om ernaar te handelen (of niet). Je zou waarden kunnen zien als jouw interne persoonlijke kompas, die je richting blijft geven op jouw levensreis.
Natuurlijk is er niets mis met het stellen van doelen op zich. Je kunt namelijk ook doelen stellen vanuit jouw persoonlijke waarden; binnen ACT noemen we dit “toegewijd handelen”. Op deze manier zullen jouw doelen gaan bijdragen aan een betekenisvol leven. Daarbij is het het mooie van toegewijd handelen, dat er ook aandacht is voor de reis zelf – het hier en nu – in plaats van de hyperfocus op het eindresultaat in de toekomst (het najagen van de befaamde wortel).
N.B. Internationaal ACT-expert Russ Harris heeft een leuke video gemaakt over het verschil tussen waarden en doelen, deze is HIER te bekijken.