Bij Acceptance and Commitment Therapy (ACT) wordt er gewerkt met zes centrale ACT-processen: Acceptatie, Defusie, Zelf als Context, Hier en Nu, Waarden & Toegewijd Handelen. Aanvankelijk werd ACT vooral gestructureerd aangeboden, waarbij de processen stap voor stap worden doorlopen met passende metaforen en oefeningen.
Naast deze meer gestructureerde vorm is er ook een andere manier van werken met ACT die steeds meer aandacht krijgt: het procesgericht werken met ACT. Deze terminologie: ‘procesgericht’ is wellicht wat verwarrend, aangezien we per definitie werken met ACT-processen. Flexibel werken met ACT is daarom wellicht een minder verwarrend alternatief.
Hoe ziet dat flexibel werken met ACT er precies uit? Centraal bij deze benadering staat de aandacht voor wat er in het hier en nu in het gesprek gebeurt (in plaats van dat men zich laat leiden door een vooropgestelde agenda). Vanuit de signalen in het hier en nu, kies je ervoor om vanuit een specifiek ACT-proces te interveniëren. Deze flexibele manier van werken met ACT, maakt het ook mogelijk om tijdens de behandelsessie te switchen van ACT-proces, als uit de signalen in de sessie blijkt dat een ander ACT-proces aandacht behoeft.
Concreet kun je flexibel werken met ACT vormgeven met een korte “feedback-loop”. Deze start met het spotten van een inflexibiliteitssignaal bij de cliënt tijdens de behandelsessie (experientiele vermijding, fusie, etc). Op basis van dit signaal bepaal je welk ACT-proces op dit moment de meeste flexibiliteit kan creëren (acceptatie, defusie, etc). Vervolgens doe je een ACT-interventie (bij voorkeur ervaringsgericht), in lijn met het eerder gekozen ACT-proces. Hierna check je of de interventie het gewenste effect heeft aangaande het vergroten van deze flexibiliteit; is er meer ruimte/keuzevrijheid? Is er ander, meer functioneel en waardengericht gedrag mogelijk? Indien dit niet het geval is, kun je kiezen voor een andere interventie. Mocht dit wederom niet het gewenste effect hebben, kun je de keuze voor focus op het ACT-proces van aandacht heroverwegen. Mogelijk is er een ander ACT-proces dat op dit moment beter aansluit om flexibiliteit te creëren (bijvoorbeeld: in plaats van acceptatie, toch focussen op defusie, gezien er sterke overtuigingen zijn die ertoe leiden dat iemand zijn emoties als gevaarlijk acht en niet bereid zal zijn hier ruimte voor te maken).
Onderstaand volgt een korte demonstratie (+/- 2 minuten) van deze procesgerichte/flexibele aanpak door Dr. Sascha Rasquin (ACT in Actie docent en GZ-psycholoog).
N.B. Wil je leren om meer flexibel/procesgericht te werken met ACT? In de verdiepingscursus van ACT in Actie – Cursus & Opleiding, komt dit uitgebreid aan bod (alsook het flexibel creëren van metaforen op maat).