Vandaag vindt het jaarlijkse Nederlandse ACT-congres plaats in Zeist. Dit jaar staat een thema centraal dat wat mij betreft de kern raakt van Acceptance and Commitment Therapy: ACT als transdiagnostische benadering. In de GGZ zijn we gewend om te denken vanuit diagnoses: bijvoorbeeld depressie, angststoornissen, PTSS, of persoonlijkheidsproblematiek. Iedere classificatie kent zijn eigen behandelrichtlijnen, protocollen en interventies.
Maar hoe verschillend zijn de onderliggende processen eigenlijk? Neem twee cliënten. De één vermijdt sociale situaties uit angst voor afwijzing. De ander trekt zich terug omdat sombere gedachten hem vertellen dat hij niets waard is. Verschillende klachten, verschillende diagnoses. Maar mogelijk speelt bij beiden hetzelfde proces: het vermijden van pijnlijke innerlijke ervaringen, ten koste van wat belangrijk voor hen is.
Daar ligt de kracht van een transdiagnostische benadering zoals ACT. In plaats van uitsluitend te vragen welke stoornis iemand heeft, onderzoeken we welke psychologische processen bijdragen aan het vastlopen. Hoe gaat iemand om met moeilijke gedachten en gevoelens? Waar wordt het gedrag door gestuurd? En in hoeverre lukt het om te blijven handelen in de richting van persoonlijke waarden?
Een diagnose kan ons veel vertellen over de klachten van een cliënt, maar niet noodzakelijk waarom deze cliënt op dit moment vastloopt. Daarvoor moeten we verder kijken dan de classificatie, naar de psychologische processen die het gedrag sturen en mogelijke verandering in de weg staan.
Dus daarom de volgende uitnodiging: Kijk bij je eerstvolgende cliënt eens verder dan de diagnose. Welke onderliggende psychologische processen dragen bij aan het ontstaan of voortbestaan van de klachten? En wat betekent dit voor de keuzes die je maakt in je behandeling?
N.B. In de nieuwsbrief van volgende week, delen we de graag de highlight van het ACT-congres 2026!