Begin dit jaar verscheen er in één van de meest vooraanstaande wetenschappelijke internationale tijdschriften (Nature) een interessant opiniestuk van Prof. Jim van Os. In dit opiniestuk pleit van Os voor de afschaffing van de DSM-5 als basis voor ons zorgsysteem.
De labels blijken in de praktijk niet altijd goed richting te geven voor de zorgbehoefte van de cliënt. In plaats van labels, pleit Jim voor een focus op de ervaringen van de persoon in de context; zonder deze te labelen als ‘ziek’ of ‘abnormaal’. De belangrijkste vraag is dan niet: welke stoornis is dit, maar welke ervaringen heeft deze persoon, hoe komt het dat iemand op dit moment is vastgelopen, wat vindt iemand belangrijk en wat kan deze persoon vooruit helpen? Deze aanpak is niet alleen transdiagnostisch van aard, maar heeft ook duidelijke raakvlakken met de visie van positieve gezondheid (waarbij er niet alleen aandacht is voor de klacht, maar ook voor de veerkracht en welbevinden van de cliënt).
Dit pleidooi sluit ook zeer goed aan bij hoe er vanuit Acceptance and Commitment Therapy (ACT) wordt gekeken naar het menselijk lijden. Ook hier staat niet het label centraal, maar de worsteling met onze innerlijke ervaringen – en hoe deze worsteling juist kan leiden tot groter psychisch lijden. Tevens is er bij ACT niet alleen aandacht voor de worsteling met deze innerlijke ervaringen (wat wil ik NIET), maar ook aandacht voor datgene wat belangrijk is voor de cliënt (wat wil ik WEL). En het uiteindelijke doel van een ACT-behandeling is dat een cliënt weer in beweging komt, zodat deze zijn leven kan gaan invullen met ACTiviteiten die zorgen voor zin en betekenis.
Het feit dat dit artikel is gepubliceerd in Nature, laat zien dat de kritiek op het gebruik van DSM-5 als basis van onze diagnostiek en hulpverlening steeds breder gedragen wordt. Het opiniestuk is HIER gratis te lezen. In zijn recent verschenen boek: Wat psychisch lijden is (2026), beschrijft Jim een alternatieve benadering; gebaseerd op vier kernvragen. Voor een verdere verdieping in het thema verwijzen we graag naar zijn eerder verschenen boek: De DSM-5 voorbij (2017).
N.B. Zondag 30 augustus sloot Jim van Os aan als allerlaatste gast bij VPRO Zomergasten, waar hij onder meer sprak over psychisch lijden en zijn kritiek op de traditionele psychiatrie.
N.B.2 Fun fact, Jim van Os was initieel mijn promotor en gaf mij (Tim) de mogelijkheid om in 2010 mijn promotieonderzoek te richten op Acceptance and Commitment Therapy (ACT).